Doelen stellen

Waarom doelen stellen?
Doelen stellen is noodzakelijk omdat daarmee duidelijk wordt waar leerlingen naar toe werken. Zo kunt u bewustere keuzes maken in leerinhouden (leerstof). Er kan onderscheid gemaakt worden tussen doelen in termen van onderwijsaanbod (welke leerstof moet leerlingen worden aangeboden) en doelen in termen van beheersing door leerlingen (wat moeten leerlingen aan het einde kennen en kunnen). Daarbij is er een onderscheid tussen:

  • Lesdoelen van een les of project;
  • Lange termijndoelen (eindtermen en vaardighedenlijnen).

Belangrijk is dat de verschillende vakken en projecten die in de loop van de onderbouw worden gegeven, bijdragen aan de lange termijn doelen. Zorg ervoor dat leerlingen op de hoogte zijn van de lesdoelen zodat zij weten waar zij aan werken.

Hoe stel ik doelen vast?
Om lesdoelen ten aanzien van algemene vaardigheden vast te stellen, kunt u de algemene vaardigheden uit de preambule en uit de examenprogramma's 'terugvertalen' naar lesdoelen voor een bepaald leerjaar, een bepaalde periode of thema. Door deze overkoepelende doelen ontstaat een beeld van waar de leerling naar toewerkt. Instrument 2 in onderstaande tabel verwijst naar de examenprogramma's vmbo. Hierin worden in de preambule en onder andere in de eerste twee eindtermen, de algemene vaardigheden beschreven.
Daarnaast zijn er algemene vaardighedenlijnen die SLO ontwikkeld heeft ten behoeve van projectonderwijs. Deze beschrijven leerdoelen voor leerjaar 1 t/m 3 voor de vaardigheden: samenwerken, plannen, presenteren, onderzoek doen en informatievaardigheden. U vindt deze leerlijnen in instrument 3.
Indien verschillende vakken en projecten aandacht besteden aan algemene vaardigheden, maakt het stellen van doelen een betere afstemming met collega's mogelijk. Instrument 7 uit de onderstaande tabel is hiervoor een hulpmiddel.

1. SMART doelen formulerenDit instrument geeft aanwijzingen voor het SMART formuleren van leerdoelen voor projecten.
2. Algemene vaardigheden uit de examenprogramma's vmboVia de site van examenblad kunt u de examenprogramma's vmbo bekijken. De preambule en de eerste twee eindtermen hebben betrekking op algemene vaardigheden.
3. Leerlijn algemene vaardighedenIn dit instrument staan leerlijnen voor vijf algemene vaardigheden: plannen, samenwerken, informatievaardigheden, onderzoek doen en presenteren.

 

4. Voorsorteren op sectoren en op het mbo

Bij de concretisering van de algemene vaardigheden, met een blik naar de bovenbouw van het vmbo én de opleidingsdomeinen van het mbo, kan ook gekozen worden voor de volgende praktisch georiënteerde inhoudslijnen in de onderbouw:

  • Economie: Begroten, calculeren, administreren, in-/verkopen, budgetteren
  • Techniek: ontwerpen, tekenen, maken, controleren, gebruiken, aanpassen, repareren, testen/verbeteren
  • Zorg en Welzijn: observeren, verzorgen, begeleiden, organiseren, bereiden, onderhouden
  • Vakoverstijgend: onderzoeken, informeren/adviseren, rapporteren, presenteren

Op deze manier krijgt een leerling de kans te onderzoeken welke sectoren en welke vaardigheden bij hem of haar passen. Hiermee kan de relatie gelegd worden met LOB, zonder dat leerlingen alvast een sectorkeus moeten maken. Meer informatie hierover wordt gegeven in de publicatie Praktijk in de onderbouw van het vmbo. De link verwijst naar deze publicatie.

5. Competenties in het mbo

Schoolvoorbeeld de Waerdenborch in Holten

De Waerdenborch in Holten heeft de mbo-competenties 'vertaald' naar het vmbo. De school heeft ervoor gekozen om de algemenere competenties in de onderbouw te behandelen en de competenties die om een sectorspecifieke inkleuring vragen, in de bovenbouw.

Leerjaar 1:

  1. Samenwerken en overleggen
  2. Plannen en organiseren
  3. Onderzoeken
  4. Presenteren
  5. Omgaan met veranderingen en aanpassen

Leerjaar 2: het maken van keuzen

  1. Beslissen en activiteiten initiëren
  2. Formuleren en rapporteren
  3. Instructies en procedures opvolgen
  4. Materialen en middelen inzetten

Bovenbouw: Nadruk op sectorspecifieke competenties

6. Stappen bij het maken van opdrachten (vmbo)Wanneer leerlingen een opdracht maken doorlopen zij vaak de volgende vier stappen: lezen, plannen, uitvoeren, presenteren. Per stap kan de relatie worden gelegd met een groot aantal kerndoelen uit een groot aantal avo-vakken.
Deze link verwijst naar de publicatie Praktijk in de onderbouw van het vmbo (zie hoofdstuk 7).
7. Afstemmen van vaardigheden tussen projecten en vakkenDit instrument is een hulpmiddel om algemene vaardigheden tussen projecten of vakken af te stemmen