Maatwerk bieden

Waarom maatwerk bieden?
Het nauwkeurig afstemmen van onderwijsstrategieën op het niveau van leerlingen is de meest uitdagende stap binnen opbrengstgericht werken; het gaat om de vraag wat de beste benadering is als bepaalde doelen (nog) niet beheerst worden. Omdat het te complex is om elke individuele leerling op maat te bedienen, wordt aanbevolen om drie routes aan te bieden om het onderwijs zo goed mogelijk af te stemmen op de leerlingen. Een model dat uitgaat van drie routes is het BHV-model. BHV staat voor basis-, herhalings- en verrijkingsstof. Basisstof wordt aan alle leerlingen aangeboden, herhalingsstof is bedoeld voor leerlingen die de basisstof nog onvoldoende beheersen en verrijkingsstof is bedoeld voor leerlingen die de basisstof voldoende beheersen.

Hoe bied ik maatwerk?
Om leerlingen op maat te kunnen bedienen, deelt u leerlingen op basis van hun leerresultaten in, in drie routes. In navolging op het BHV-model worden hier de volgende drie routes gepresenteerd:

  • Intensiverende route
    Leerlingen die veel leerdoelen (nog) niet bereikt hebben werken aan de basisstof (eventueel op een andere manier) en ontvangen daarbij intensieve ondersteuning.
  • Basisroute
    Leerlingen die veel maar nog niet alle leerdoelen gehaald hebben werken aan leerinhouden uit de basisstof die ze nog onvoldoende beheersen.
  • Verrijkende route
    Leerlingen die de leerdoelen ruim gehaald hebben werken aan verdiepende (moeilijker) of verbredende leerinhouden en/of leerlingen formuleren zelf leerdoelen.

Als in de praktijk blijkt dat het werken met drie routes lastig is, kunt u ook beginnen met twee routes. Ook met twee routes kunt u leerlingen meer op maat bedienen. In de voorbeelduitwerkingen is steeds gekozen voor twee routes, de basisroute en de intensiverende route. In de praktijk werden leerlingen voor wie het moeilijk was om de leerdoelen te halen intensiever begeleid en werd er incidenteel herhalingsstof aangeboden of legde de docent de leerstof op een andere manier uit.

De routes kunnen variëren in leerhouden, instructie- en begeleidingsstrategieën. Het is belangrijk om het doel van indeling in routes duidelijk aan leerlingen uit te leggen: 'je krijgt de uitleg en oefeningen die het beste bij jou passen'. Zonder deze uitleg kan de indeling worden ervaren als een scheiding in goed en slecht. Ook is aan te raden de motivatie van de leerling te betrekken bij de indeling. Sommige leerlingen motiveren zichzelf juist als de lat direct hoog wordt gelegd, andere leerlingen juist door de lat beetje bij beetje te verleggen. De voorbeelden bij punt 1 in onderstaande tabel laat zien welke opdrachten uit een methode bij welke route ingedeeld kunnen worden. Bij punt 2 zijn voorbeeldopdrachten te vinden om meer maatwerk te bieden.

Gebruik eventueel het tabblad Maatwerk uit de Exceltool. Via het tabblad Planners kunt u de leerlingplanners invullen voor elke route. Print deze voor elke leerling uit via de button Afdruk opdrachten per individuele leerling per leerroute en geef elke leerling de juiste planner.

1. Voorbeelden van het werken in twee routes bij een hoofdstuk uit de methode.Dit voorbeeld laat zien hoe in de methode Explora, bb/kb, hoofdstuk Verbranden en warmtetransport in twee verschillende routes gewerkt kan worden.
Dit voorbeeld laat zien hoe in de methode Nu voor straks (nask) vmbo kgt, hoofdstuk 7 Elektriciteit in twee verschillende routes gewerkt kan worden.
2. Voorbeeldopdrachten om maatwerk te bieden, afkomstig van SLO websites.Op de website Talentstimuleren staan opdrachten die in het bijzonder geschikt zijn voor leerlingen in de verrijkende route.

Op de website Differentiatie 3hv staan lesmaterialen voor leerlingen die:

  • van plan zijn om een vak te kiezen in de bovenbouw (doorstromers)
  • waarschijnlijk niet van plan zijn om het vak te kiezen (afbuigers)
Op de website Hogere denkvaardigheden staan opdrachten die te maken hebben met o.a. kritisch leren denken, creatief zijn of probleemoplossen. Deze opdrachten kunnen in de verschillende routes gebruikt worden.

Klassenmanagement
Maatwerk vergt meer dan alleen het toewijzen van leerlingen aan een bepaalde route. Het vergt ook een bepaalde organisatie in de klas. Er zijn verschillende modellen om maatwerk te organiseren. Ongeacht het model geldt dat sommige leerlingen uitgestelde aandacht en feedback krijgen. Daarvoor is het belangrijk om duidelijke afspraken te maken wat betreft hulp vragen, met een medeleerling overleggen, materiaal pakken, ander werk doen of rustig werken. Er zijn verschillende modellen die u kunt hanteren:

  • Model 1: Start met gezamenlijke instructie, daarna verlengde instructie
  • Model 2: Direct zelfstandig aan de slag
  • Model 3: Start met gezamenlijke instructie, daarna zelfstandig aan de slag

Voor een uitgebreide beschrijving gaat u naar modellen.