Maatwerk bieden

Waarom maatwerk bieden?
Het nauwkeurig afstemmen van onderwijsstrategieën op het niveau van leerlingen is de meest uitdagende stap binnen opbrengstgericht werken; het gaat om de vraag wat de beste benadering is als bepaalde doelen (nog) niet beheerst worden. Omdat het te complex is om elke individuele leerling op maat te bedienen, wordt aanbevolen om drie routes aan te bieden om het onderwijs zo goed mogelijk af te stemmen op de leerlingen. Een model dat uitgaat van drie routes is het BHV-model. BHV staat voor basis-, herhalings- en verrijkingsstof. Basisstof wordt aan alle leerlingen aangeboden, herhalingsstof is bedoeld voor leerlingen die de basisstof nog onvoldoende beheersen en verrijkingsstof is bedoeld voor leerlingen die de basisstof voldoende beheersen.

Hoe bied ik maatwerk?
Om leerlingen op maat te kunnen bedienen, deelt u leerlingen op basis van hun leerresultaten in, in drie routes. In navolging op het BHV-model worden hier de volgende drie routes gepresenteerd:

  • Intensiverende route
    Leerlingen die veel leerdoelen (nog) niet bereikt hebben werken aan de basisstof (eventueel op een andere manier) en ontvangen daarbij intensieve ondersteuning.
  • Basisroute
    Leerlingen die veel maar nog niet alle leerdoelen gehaald hebben werken aan leerinhouden uit de basisstof die ze nog onvoldoende beheersen.
  • Verrijkende route
    Leerlingen die de leerdoelen ruim gehaald hebben werken aan verdiepende (moeilijker) of verbredende leerinhouden en/of leerlingen formuleren zelf leerdoelen.
    Als in de praktijk blijkt dat het werken met drie routes lastig is, kunt u ook beginnen met twee routes. Ook met twee routes kunt u leerlingen op maat bedienen.

De routes kunnen variëren in leerhouden, instructie- en begeleidingsstrategieën. Het is belangrijk om het doel van indeling in routes duidelijk aan leerlingen uit te leggen: 'je krijgt de uitleg en oefeningen die het beste bij jou passen'. Zonder deze uitleg kan de indeling worden ervaren als een scheiding in goed en slecht. Ook is aan te raden de motivatie van de leerling te betrekken bij de indeling. Sommige leerlingen motiveren zichzelf juist als de lat direct hoog wordt gelegd, andere leerlingen juist door de lat beetje bij beetje te verleggen.
Instrument 1 t/m 4 in onderstaande tabel laten zien welke opdrachten uit een methode bij welke route ingedeeld kunnen worden. Punt 5 en 6 betreffen programma's die leerstof voor verschillende niveaus aanreiken en die u in uw lessen kunt inzetten. Instrument 7 bevat een aanpak om bestaand lesmateriaal te verrijken voor leerlingen die meer willen en kunnen. Bij punt 8 zijn voorbeeldopdrachten te vinden om meer maatwerk te bieden.

U kunt het tabblad Maatwerk uit de Exceltool gebruiken om de opdrachten per route in te vullen. Via het tabblad Overzichten kunt u de leerlingplanners uitprinten via de button Afdruk opdrachten per individuele leerling per leerroute. Geef elke leerling vervolgens de juiste planner.

1. Drie routes bij ‘Op niveau’ voor leesvaardigheid Dit voorbeeld laat zien hoe in deel 1 voor vmbo-kgt op drie niveaus, in drie verschillende routes gewerkt kan worden. Ook is de koppeling gemaakt met de doelen en de leerstof uit de referentieniveaus.
2. Drie routes bij ‘Nieuw Nederlands’ voor lezen, woordenschat, taalverzorgingDit voorbeeld laat zien hoe in deel 1 voor havo/vwo in drie verschillende routes gewerkt kan worden. Ook is er een koppeling gemaakt met de doelen en leerstof uit de referentieniveaus.
3. Drie routes bij ‘Talent’ voor lezen,  woordenschat, taalverzorgingDit voorbeeld laat zien hoe in deel 1 voor vmbo-kgt-1 in drie verschillende routes gewerkt kan worden bij lezen, woordenschat en taalverzorging. Ook is er een koppeling gemaakt met de doelen en de leerstof uit de referentieniveaus.
4. Drie routes op basis van Citovolgsysteem, inclusief groepsplan In dit instrument vindt u een voorbeeld van een groepsplan lezen voor een vmbo-kgt-2-klas. Op basis van Cito Volgsysteem Toets 0 en 1 is een indeling in drie routes gemaakt. Ook is het leerstofaanbod beschreven.
5. Leesvaardigheid in ‘Nieuwsbegrip’ op vijf niveausWekelijks biedt ‘Nieuwsbegrip’ op vijf niveaus leeslessen aan, op basis van teksten uit de actualiteit. Niveau B is voor groep 7/8 en de onderbouw vmbo en mbo niveau 1. Niveau C en D zijn de hogere leesniveaus, tot en met 4-vmbo-t en 4 havo/vwo. In het voortgezet onderwijs kunnen alle niveaus goed ingezet worden, vaak ook binnen dezelfde klas.
6. Beter spellen: taalverzorging op niveau 1F, 2F en 3F‘Beter Spellen’ is een online-oefen- en testprogramma voor spelling. Leerlingen kunnen op drie referentieniveaus hun spelling testen en trainen: 1F, 2F en 3F.
7. Bestaand lesmateriaal verrijkenOp deze site over het stimuleren van talent vindt u criteria om bestaande lessen en opdrachten te verrijken. Twee voorbeelden – een leesles en een grammaticales – laten zien hoe leerlingen in de verrijkende route goed bediend kunnen worden.
8. Voorbeeldopdrachten om maatwerk te bieden, afkomstig van SLO websites Op de website Talentstimuleren staan opdrachten die in het bijzonder geschikt zijn voor leerlingen in de verrijkende route.
Op de website Hogere denkvaardigheden staan opdrachten die te maken hebben met o.a. kritisch leren denken, creatief zijn of probleemoplossen. Deze opdrachten kunnen in de verschillende routes gebruikt worden.

 

Klassenmanagement
Maatwerk vergt meer dan alleen het toewijzen van leerlingen aan een bepaalde route. Het vergt ook een bepaalde organisatie in de klas. Er zijn verschillende modellen om maatwerk te organiseren. Ongeacht het model is het belangrijk om duidelijke afspraken met leerlingen te maken over het vragen van hulp, overleggen met een medeleerling, materiaal pakken, ander werk doen of rustig werken. Er zijn verschillende modellen die u kunt hanteren:

  • Model 1: Start met gezamenlijke instructie, daarna verlengde instructie.
  • Model 2: Direct zelfstandig aan de slag.
  • Model 3: Start met gezamenlijke instructie, daarna zelfstandig aan de slag.